e funciona (mesmo!)

Duo septimanas retro le vice-secretario del UMI, Martijn Dekker, faceva un discurso super autismo in Porto. Iste esseva le tertie vice que ille esseva in Portugal e, como le altere vices, ille orava in interlingua ante un audientia de circa 100 personas. Interlingua, es ille belle lingua que nos, portugeses, comprende a prime «audition», malgrado alcun parolas un poco plus difficile a comprender. Ma illo functiona vermente, como lo demonstra le experientia de Martijn. Passate alcun minutas de su introduction, Martijn demandava al auditores an illes preferera que ille parlava in anglese. E omnes esseva de accordo que ille deberea continuar su allocution in interlingua...  Isto es le demonstration practic de que, mesmo sin previe studio, interlingua es comprensibile, a prime vista, al latinophonos, contrarimente al grande majoritate de altere linguas – natural e/o construite.

Martijn Dekker es un de ille personas qui domina interlingua e parla de un maniera fluente e clar, e isto es un bon exemplo que monstra que interlingua functiona multo ben e es un medio optime pro le communication international.

a quadratura do círculo

INTERLINGUA
Le alchimia del linguas

Nos designa per linguas contribuente, grosso modo, ille linguas que, directe- o indirectemente, apporta nove parolas al vocabulario international. Assi, e  anglese e sanskrito, per exemplo, es linguas contribuente, ben que  anglese ha particularitates – como nos videra plus infra.

Del arabe al zulu, al minus virtualmente, omne linguas pote fornir un o plus parolas – proviste que illos seque le requirimentos stipulate per le creatores de interlingua –, e assi, esser un lingua contribuente al inricchimento del lexico international.

Plus specificamente, totevia, un lingua contribuente es cata un del septe linguas concipite originalmente como le sphera de action (preferite) ubi on pote seliger, e ubi es presente, le majoritate del unitates lexical possibile a extraher secundo le methodos e technicas enunciate in le IED. Inter ille septe linguas (sex unitates, per tractar espaniol e portugese como un sol unitate), se trova duo grande gruppos, a saper: 1) le linguas fonte (espaniol, portugese, italiano, francese e anglese); e 2) le linguas supplementari, complementari o, ancora, accessori (germano e russo). Germano e anglese pertine al mesme familia (germanic) e, insimul con le linguas fonte forma le radio de action al qual Alexander Gode appellava Romania (io refere le nomine de Gode proque non tote le linguistas es de accordo in includer Germania ibi, e il me pare pertinente que ille lo faceva). Que nos pensa, per exemplo, al casos grammatical del latino...

Le linguas fonte potera ancora esser dividite in duo subgruppos: le subgruppo del linguas romance (espaniol, portugese, italiano e francese) e le subgruppo del lingua anglese, constituite de un sol elemento (a iste insimul on sole nominar lo sphera anglo-romance, que nos supra designava (anque) linguas fonte). Un altere possibile division, intra le linguas romance es le familia del linguas iberic, portugese e espaniol.

Assi, nos ha, per parlar stricto sensu, tres familias lingual del quales interlingua va obtener le plus grande parte de su vocabulario. Le familia romance (cf. supra), le familia german (anglese e germano) e le familia slave (russo), omne illos pertinente al branca indoeuropee. A ille branca pertine ancora multe altere linguas (europee e extraeuropee) que forni vocabulos a interlingua como, per exemplo, danese, svedese, nederlandese, sanskrito, etc. Illos es parolas que debite a lor internationalitate entra directemente in le lexico international; il existe plure brancas (como le semitic, solmente pro dar un exemplo) que anque contribue pro le allargamento del lexico de interlingua.

In summa: interlingua es le nove meravilia del mundo (ancora ignorate), que con un grammatica simplice e per le extraction de milles de vocabulos ab le nucleo dur (le si-nominate sphera anglo-romance, o del linguas fonte) – a vices appoiate super le sphera del linguas supplementari –, ab le lexico de alcun linguas de projection international e ancora debite a su versatilitate in formar nove parolas per le junction de morphemas incorporate in su lexico (capacitate endogene), face de illo le nove ovo de Columbo (del communication sin frontieras ni barrieras).

e vão 84!

In iste die, Dr. Piet Cleij, le cognoscite lexicographo ha 84 annos. Su grande cognoscimento de linguas, insimul con su vitalitate incredibile, face de iste infatigabile cercator de nove parolas international le plus grande dictionarista de interlingua de omne tempores.
(lege su biographia)

Nos le desira, in iste data special, un felice anniversario. Hurrah!

ibéria

Iberia

Iberia
belle
pugnalate
Virgine
qui mori
non violate

Tu luctava
cadeva
mutilate
tu sanguine
avergonia
le aciero del spada

Tu negava
al impie
le bucca gelate
Si tu dava sanguine
tu non dava
nihil de plus

Tu moriva
Iberia
tu es sepultate
totevia tu cantara
deman
resuscitate

[Poema traducite ab Jonas Negalha, «Ibéria», in Ibéria - Anistia - Revolução, 1963]
-original hic-

rip

Péter Kovács reportava un triste nova in Facebook: le morte de su conational Ferenc Jeszenszky, «prime e eminente representante de interlingua in Hungaria» e  «scriptor del manual hungarophone de interlingua». Ancora secundo le redactor de Radio Interlingua, Prof. Jeszenszky decedeva le 21 de april 2011 e su interramento essera le 11 de maio a 15 horas in le cemeterio de Törökbálint. (Vide su biographia)

Como scribe Prof. Stanley Mulaik in su reaction al morte de iste experto in linguas e linguista, anque nos «es multo triste de apprender del morte» de un del pauc personas que dominava de un maniera magistral le stilistica de interlingua. Ferenc Jeszenszky esseva un de mi antecessores como secretario general del UMI inter 1989 e 1991 e anque, insimul con Dr. Piet Cleij, membro del Commission Linguistic, habente essite ancora redactor interimari del magazin Currero, i.a. Es un pena que un persona si importante pro le movimento nos lassava prematurmente al etate de 78 annos...

Regrettabilemente mi planos pro visitar le e cognoscer le personalmente – le proxime anno – non va plus esser un realitate... Totevia, io desira que su anima reposa in pace e presenta hic mi condolentias a su familia (del qual face parte, in le fundo, omne interlinguistas).

na terra das tulipas...

mercuridi, le 20 de april 2011

[...] In le matino post prender le jentaculo industrialisate in un establimento prototypic del grande urbes, nos nos dirigeva al centro del citate. Ibi, durante que io vadeva novemente al libreria pro comprar le Contos del Montania (Contos da Montanha) per Miguel Torga – un del plus prolific autores del lingua portugese, con su stilo sublime, inimitabile, e con su versatilitate de generes litterari –, alias Adolpho Rocha, mi otorhinolaryngologista durante le tempore que io habitava a Coimbra..., Edite dava un oculata al vitrinas del magazines de moda. Post nos nos incontrava presso al cathedral e vadeva lunchar.

Circa le duo horas e medie nos partiva pro Bilthoven, pro cognoscer Dr. Piet Cleij, ubi nos arrivava justo al hora previste e ille, sympathicamente, ja nos attendeva in le station del bus. Appoiate super su baston ille nos duceva a su casa, non multo lontan de un crèche pro infantes e situate in un zona ubi (ancora) es possibile ascoltar le canto del aves... Le parte basse del casa, le loco ubi Dr. Piet labora, es un salon con multe spatio e luce natural e contine parte de su bibliotheca e discotheca – ubi existe libros e discos de omne sorta.

Ben que nos habeva como thema de fundo interlingua e le linguas auxiliar nos ha, totevia, parlate de altere cosas como philosophia, religion e, obviemente, de un de su themas preferite, le neuroscientias. Durante que nos parlava e Dr. Piet a vices iva cercar un libro pro monstrar me, io dava un oculata a duo plancas ubi io trovava le plus grande numero de libros super interlingua que io non habeva jammais viste...

Amabile, hospitaler, culte e intelligente, Dr. Piet es le exemplo vivente de abnegation e de dedication a un causa que ille imbraciava post haber abandonate projectos de linguas que non ha le «fundamentos rational e scientific» de interlingua, lo qual le attraheva debite a su «utilitate» e a su statuto de «lingua commun» e anque a causa de su character «purmente linguistic».

Iste extraordinari e venerabile anciano, con un vitalitate inusual, ancora continua cercar parolas international pro inricchir le lexico de interlingua, un cosa que ille face post plus de vinti annos per su inequalabile publication de dictionarios e del varie versiones del famose Lista Supplementari – cuje quinte edition contine ja plus que 30.000 parolas non includite in le IED e que, a su rhythmo de labor, intra breve tempore va attinger 35 o 40 milles!

Ultra su intense activitate intellectual, Dr. Piet es anque un bon bicyclista. Ille nos narrava que alcun dies ante ille pedalava circa 25 kilometros con su nove bicycletta, equipate con duo saccos, indispensabile pro portar al posta le centenas de Panoramas e paccos de libros que ille regularmente invia pro tote le mundo...

Un tracia de su character es, indubitabilemente, su admirabile abnegation del cosas material – ben illustrate per le sequente caso. Io cercava in van le duo dictionarios Português-Interlíngua e Interlíngua-Português, que esseva exhaurite  multe tempore retro. Quando io los videva in un del plancas io gaudeva de isto proque io sapeva que poterea demandar a Dr. Piet photocopiar los e plus tarde retornar los post facer  photocopias de illos. E isto ha essite precisemente le proposition que io le faceva... Totevia, como ille sape que io labora presentemente in le creation de un Vocabulário Elementar Português-Interlíngua, del qual io le monstrava le prime 48 paginas (relative al littera A), alora ille me diceva que, un vice que illos me esserea utile e que ille non los usava, alora io los poteva prender durante alcun tempore... In plus ille ancora me offereva le ultime edition del Dictionnaire Français-Interlingua e ancora duo joieles pro un bibliophilo e amante del linguas auxiliar: le English-Interlingue Dictionary (1958) e le Woordenlijst Nederlands-Interlingue, publicate in 1955 per su concitatano Karel Wilgenhof...

Al fin de nostre conversation ille ancora nos monstrava su tres bicyclettas e nos duceva, sympathicamente, al station ubi nos ha prendite le bus, retornante de iste maniera a Utrecht con un immense contentamento pro haber cognoscite personalmente un persona qui es, non solmente un modello a sequer per omnes qui vole vermente laborar in favor de interlingua, ma anque un exemplo pro le generationes veniente...

[Photos: Edite Morujão]

1000=60

Lingua de mille annos ha 60 annos

Le 15 januario 1951 un societate linguistic-scientific, International Auxiliary Language Association (IALA), publicava le resultato de 27 annos de conferentias e recercas: "Interlingua-English Dictionary".
Esseva isto ancora un artificial lingua mundial o como? No, IALA voleva ducer le invention salvagemente florescente de linguas mundial sub le manos organisante del scientia, e on tosto constatava que un lingua international non besonia esser inventate. Illo ja existe latentemente in le multe milles parolas international que es commun pro practicamente omne linguas occidental.
Illos habeva existite la durante plus que mille annos, desde quando latino se developpava a italiano, espaniol, portugese, francese, romaniano etc. Le latino que durante le medievo esseva le lingua commun del sages de alora, es insimul con greco le fonte le plus importante a parolas estranier in omne linguas occidental que ora, in ultra de Europa, es parlate in America del Nord e del Sud, Australia e plure paises in Africa e Asia.

Le vocabulario latentemente existente desde mille annos ha ora essite prendite in uso practic.
Primo como lingua de summarios in alcun revistas medical e pois per organisationes como le Union Mundial pro interlingua (UMI, www.interlingua.com) e in Svedia per le Societate Svedese pro Interlingua (SSI, www.interlingua.nu).
Secundo IALA omne parolas in interlingua, que a vices es parolas purmente latin, debe exister in un forma simile in al minus tres altere linguas europee lo que face le vocabulario comprensibile, mesmo sin studios, pro milliones de homines. Illo esserea per exemplo esser apte como lingua commun del Union Europee sin disturbar le prestigio national inter illes qui vole mantener anglese o francese.

Proque non retornar al latino ancian?
Professor Hans Aili, le Universitate de Stockholm, ha respondite: "Latino classic es troppo difficile. Si io debeva consiliar, interlingua deberea esser introducite como lingua mundial in omne paises. Illo convenierea excellentemente mesmo in paises extra-europee."
Interlingua ha, differente de latino, un grammatica unic e facile a apprender que non require multe tempore de studio. Cata littera es pronunciate secundo regulas facile que seque le orthographia.
Interlingua es un lingua fascinante - incognite, ma familiar - con un potential enorme de servicio in le communicationes international. Un "identitate europee" non es realisabile sin un lingua commun. Interlingua - le forma moderne del latino - es le sol solution rational. Interlingua es historicamente justificate como lingua de Europa.

Le lingua continua developpar in su litteratura e per usage in conferentias e non le minus in Internet. Wikipedia ha per exemplo su proprie paginas in interlingua (http://ia.wikipedia.org).
Un manual scribite per un professor gymnasial svedese existe in 14 linguas, e il ha multe alteres, per exemplo uno in kiluba, un lingua african.
Le constitution del Union Europee es accessibile in un version in interlingua (http://www.interlingua.com/e-libros-tractato).

Ma pote le multe populos in Asia e Africa utilisar interlingua?
Si, vermente, pois que le grammatica es si facile, interlingua es un idealisticamente prime lingua pro illes, e illo ja del initio da un bon orientation in le vocabulario del linguas europee.
Le Union Mundial pro Interlingua ha membros e representantes in cinque continentes. Le UMI esseva establite in julio 1955, quatro annos post le apparition de interlingua. Le UMI es juridicamente registrate presso le autoritates francese e ha su sito in Internet al adresse www.interlingua.com.
Essaya mesme leger textos in interlingua a www.interlingua.com. Ille qui apprende ben interlingua se arrangiara ben successo in Italia, Espania e Portugal.

[Texto del Societate Svedese pro Interlingua]