postmeridie cineree

le gai aves vola inebriate

in le cineree e elevate celo

subito le fulgure irrumpe

*

hic et nunc le celo es vide

nubes cargate seque lor route

le silente vacuo voca le pluvia

con precaution

Uno debe ser caute quando face generalisationes e analogias super le lexico de interlingua.

Si al parolas anglese benefice, service, e prejudice corresponde 'beneficio', 'servicio' e 'prejudicio', respectivemente, on non pote inferer de hic que, per analogia, le vocabulo international pro le parola anglese device es '*devicio' ('dispositivo').
Ancora duo exemplos: si le suffixo anglese '-ity' da, a generalmente parlar, parolas que se termina in '-itate' e, anque, si sphere corresponde a 'sphera', isto non implica que city es '*cititate' ('citate') e que le termino cartographic hemisphere corresponde a 'hemisphera' ('hemispherio').

Del altere latere on non debe generalisar, porque alcun  parolas que fini in '-ile' es derivate ab verbos (como amar > amabile; generalisar > generalisabile; etc.), que 'futile', 'ignobile' e 'affabile' proveni ab formas verbal. Le mesme inferentia abusive occurre con le assertion que pretende que le parolas que fini in '-il' es derivate ab substantivos (como puero > pueril, etc.), pois que, per exemplo, 'subtil' non pare haber ulle substantivo ab le qual illo es derivate.

Interlingua es facile a prime vista, per un approche superficial, ma al mesme tempore illo monstra, paradoxalmente, un complexitate que solo per un studio perseverante e un approche rigorose ('multidimensional') on potera penetrar su 'arcanos' – non discernibile per illes qui generalisa e infere affirmationes que es foras del dominio del factos linguistic. Como dice le aphorismo:

Ora, lege, lege, lege, relege, labora et invenies.

theorema

Post plure annos de recerca lexical io creava le theorema 'romang', enunciate in le sequente proposition:

Si un determinate parola, usate in le campos del scientia e del technologia, existe con le mesme signification e con graphias similar in un del romances e in anglese, ergo illo es incorporabile in le lexico de interlingua.

(Le theorema es valide solo usque al data que uno demonstra que le proposition es false)

neopurismo

Le movimentos que visa reformar interlingua es recurrente. A generalmente parlar, personas sin formation in philologia e linguistica vide hic e illac le motivo pro proponer un mer alteration formal de un simple vocabulo, ma quasi nunquam previde le extension e implication que un tal alteration haberea in le lexico e, super toto, in le methodologia subjacente al extraction del vocabulario international. (Suggestiones e criticas es bon e sempre benvenite quando on ha un cognoscimento adequate del subjecto e quando illos es debitemente ponderate).

Recentemente il habeva in 'fb' un discussion super como on debe scriber, in interlingua, le parola an/fr. 'train'; es. 'tren'; it. 'treno' (e 'traino') e pt. 'trem'. Como io diceva ibi, le 'formalismo', i.e., le adequation del formas del variantes a un hypothetic prototypo pote ser un trappa.

Como io anque diceva in ille discussion, 'train' non 'sonarea interlingua' – como 'statistik/c', 'penicillin', 'victim', e mesmo 'martyr', etc., omnes standardisate secundo un certe criterio (que pote cambiar), e difficile a caper per le majoritate del personas qui tende a reguardar le formas del variantes sempre como le methodo a sequer pro le standardisation de un determinate vocabulo. (Un caso evidente que revela le incomprension del morphologia del lingua es le pretension que le forma anglese 'Portuguese' deberea ser graphate '*portuguese', de accordo con (ultra) le variantes it. 'portoghese' e pt. 'português'. E ben, isto ha nulle senso perque le radical de iste familia de parolas es 'portug-' </> 'Portugal' e, dunque, per sequer le directivas de formation de parolas on adde a illo, pro crear un nove parola, le suffixo '-ese'. Solmente si le radical esseva 'portugu-' le excrescente '-u-' haberea senso in '*portuguese').

Per reprender le filo, 'trainar', ab le lat. pop. *traginare', dava le forma fr. 'traîner', essente le fr. 'train' un substantivo deverbal de ille forma ('traîner'). Si on usa le fr. 'train' – non le parola anglese –, como illac esseva proponite, como prototypo (e dunque pronunciate in fr.), alora le verbo, in ia., deberea ser '[trenar]' (de accordo con [tʀɛ̃]), lo que non esserea de accordo con le etymologia e le phonetica del lat. '*traginare'. (Le adoption del vocabulo anglese anque ducerea a un paradoxo, cf. infra).

'traino' – como occurre in an., fr. e it., ma diversemente in le ling. ib. – es un forma regressive de 'trainar' [traj'nar]. Hic le 'formalistas' ancora un vice non vide multo ultra lor naso e io non sape qual argumento speciose illes inventarea pro justificar 'train' [trajn] - un vice que iste derivato non pote haber le sonoritate del forma francese o anglese. 'Trainar' e 'trainos' existeva multo ante le advenimento del ferrovia. Qui non comprende isto...
Si, del altere latere, on questiona le correctessa 'endogene' de un tal forma, alora, secundo le 'approche formalista', 'cyclon' deberea esser '*cyclone', ''martyre' deberea esser '*martyr', 'appetito' deberea esser scribite '*appetit', 'galopo' devenirea '*galop' – al quales on adderea altere exemplos supra-mentionate –, etc.  

Le traino, in despecto del petra de scandalo del ingenierastros de bon voluntate qui (naive- e inconscientemente) vole 'meliorar' le ingranage, paulatim continua percurrer su cammino.

*

On lege frequentemente 'lege isto o illo del introduction al IED', ma plus importante que leger un tal introduction, es studiar lo e apprehender interlingua como un systema integre pro evitar asserer prematurmente que iste o ille forma es incorrecte. Le non reflexion pote menar a que uno facilemente cade in le trappa del 'formalismo', como occurreva recentemente con le nove assedio perpetrate per le movimento neopurista quando proponeva un tal cambiamento, sin prender in consideration – ben que inconscientemente – le labor competente del predecessores qui nos legava iste forte (lingua) a prova de bomba (e clamores bombastic).

alfil

Le chacos es como un belle amante al qual nos sempre retorna mesmo in despecto del plure vices que nos es repudiate. Bent Larsen

Qualque tempore retro un amico mie qui labora in Angola me apportava iste obra de arte. Ille cercava in le bosco un artisano pro manufacturar le insimul - ille le videva mesmo a laborar - e passate alcun menses le joco arrivava...

Iste pecias de chacos ha alcun characteristicas peculiar: le turres es modulate secundo le architectura local, le cavallos deveniva macacos e, eureka!, le reminiscentia archetypic del artisano le faceva sculper un elephante in vice del 'moderne alfil'!.

'philias'

Io es un bibliophilo. Desde le tempore que io frequentava le schola primari que io compra libros e revistas, e hodie mi bibliotheca es un del plus grande bibliothecas private in Portugal.

Qualque tempore postea io anque comenciava interessar me in marcapaginas (mi libros non ha folios plicate) e creava un collection que ha actualmente centos de exemplares de varie grandores, formas e materiales. Plure personas contribue(va) al crescimento del collection, essente le plus 'active' de illes un familiar mie, un sacerdote jesuita qui frequentemente viagia in mission clerical a multe partes del mundo. Le ultime viage que ille faceva era a China e durante su visita ille 'trovava', al universitate de Peking, iste parve perla que va inricchir mi collection.

posseder un lingua

Le frontieras de mi linguage

son le frontieras de mi mundo.

Wittgenstein

«Posseder un lingua» es un expression curiose. Uno possede un lingua quando ille lo maestra oralmente, per medio de signos/gestos e/o per medio del scriptura.

Maestrar un lingua es anque haber le capabilitate de pensar in ille lingua (per medio de un sorta de 'imbibition metamorphic' del mente in un codice), per le qual uno appercipe le mundo que le circumfere e se exprime de accordo con le frontieras de su capacitate cognitive e le vision que ille ha del realitate.

Posseder un lingua es toto isto, ma in le fundo dominar un lingua es 'esser possedite' per illo...

reliquia

Qualque tempore retro, durante un promenada con mi Sultan, io trovava le skeleto de un folio de arbore que es un parve obra de arte natural; aurate, illo serea un delicate obra toreutic de filigrana.

Le natura es meraviliose!

die del poesia

 Hodie es le die mundial del poesia. Pro commemorar lo, e anque como un tributo al grande poetas, io transcribe hic alcun poemas que io scribeva alcun menses retro.

supervision

le realitate transcende
le povre vision del mortales,
eternemente mysteriose
e imperscrutabile
al oculos desirose
de perscrutar le corde
del transcendental spiritualitate,
le realitate transfigura e domina
le labyrinthic e terren
vision del mortales

-

rhythmos

re rhythmo cardiac
del universo infinite
batte compassatemente
le pausas musical
del spheras celeste
-

 pluvia aurate

le pluvia

cadeva lentemente

e le parve cavas

se plenava,

inconsciente

del rolo del aqua

in le economia

del universo

-

dilemma

mi corde es dividite

inter le apice del amor

e le base del solitude

-

amar

amar es ille sensation

que uno ha in su bucca

quando inattentemente

passa presto per su mente

le gusto acre de saporar

alco con amor e passion

prototypologia

Il es de uso currente que le novicios (e alcun veteranos) tende a vider toto lo que concerne le formas lexical de interlingua como un specie de imagine specular projicite per le formas que le parolas ha in le linguas fonte.

Como dice le IED (p. xxiv) il non ha un methodologia applicabile a omne le casos de standardisation de prototypos e, dunque, le importantia del analyse multidimensional in le extraction lexical versus le approche superficial del formas in le plure variantes non debe esser negligite, lo que es illustrate in le exemplo infra.
(Iste exemplo es simple e evidente; totevia, como esseva supra-mentionate, on debe haber in mente que un prototypo non sempre es extrahite del mesme maniera - como es, p. ex., le formas obvie mano o philosophia).

Lat.: pistillus, i; (NL) pistillum, i

fr/an: pistil (Le voc. an. es un presto ab le forma apocopate fr. 'pistil' (<pistille, 1685)).
es/pt: pistilo

it: pistillo

A prime vista il poterea parer que le forma in interlingua era/esserea 'pistilo', nam solo le forma it. ha 'll'.

(Il ha nulle regula in fr. e/o an. (e ia.), que determina que debe esser addite un 'l' al fin de un parola quando illo se termina in 'l', cf. 'filaire' e 'methylic', respectivemente).


Totevia - e hic entra in action le 'multidimensionalitate' -, le derivato an. [pistillar] e/o le fr. [pistillaire] va 'salvar' le forma original e, assi, es trovate le forma standardisate ('le prototypo') in interlingua: pistillo.

sissi

si, sissi!
ci o la,
mi sol,
mi sissi.

sin te
io me senti
sol, la ubi
le sol non luce,
o ci, solitari,
sin te,
sol,
sissi.

ubi?
la o ci,
si, mi sol,
la, si,
ubi le
sol re
luce,
mi sol,
mi luce,
la, si,
con te,
mi sissi!

die de interlingua

Pro commemorar iste data, esseva hodie publicate un dictionario multilingue de terminos cognate in interlingua e su linguas de controlo (anglese, germano, francese, italiano, espaniol, portugese e russo).

Illo consiste de 3.333 entratas ubi es presentate le lemmas in interlingua, ordinate alphabeticamente e con le indication de lor provenientia, e lor respective correspondentia in le altere septe linguas, le principal contribuentes al quintessentia del linguas del sphera linguistic de Romania, le qual on sole appellar le regina del linguas planate, i.e., interlingua.

Ecce un exemplo:

action n. [L]

an action

ge Aktion f.

fr action f.

it azione f.

es acción f.

pt a(c)ção f.

ru акция f.

Le libro es multo multo bon, e facite con un qualitate excellente. Il es un authentic placer haber in le manos un libro si interessante qui mitte ante nostre oculos le realitate del lingua international, isto es, interlingua como symbolo real de union del cultura europee, e perque non dicer lo, del cultura universal. Un billion de gratias a Carlos Soreto. | Josu Lavin

 
» plus de information

anatomia in le ied

Veni de ser publicate (lulu.com) le Vocabulario de anatomia in le IED, le prime dictionario polyglotte basic de anatomia con plus de tres linguas.

Con lemmas in interlingua e correspondentia in anglese, germano, francese, italiano, espaniol e portugese (ultra le designationes in latino), illo es un utensile indispensabile al studiantes avantiate e al professionales del scientias medical e biologic. Totevia, tamben le publico non specialisate pote profitar de su lectura, un vice que multe terminos - como mano, pede e/o oculo, etc. - son usate per nos quotidianmente e entra, sovente, in expressiones popular o proverbios, como vos potera leger in le p. xviii, e io lassa hic alcun exemplos:

- A cata capite su senso.
- Ab le mano usque al bucca se perde le suppa.
- Ambular se per le ramos.
- Costar le oculos del facie.
- Dar septe voltas al lingua ante de parlar.
- Dulce parolas non plena le ventre.

dictionario bilingue de biologia

Le grande lexicographo e studioso del vocabulario de interlingua, Piet Cleij, veni de publicar su ultime travalio, le dictionario bilingue de biologia interlingua–anglese.
Le Dictionario de Biologia es un obra basilar in le campo del scientias biologic, utile a totes qui vole approfundar lor cognoscimentos del vocabulario scientific international. Illo contine 9000 entratas e circa 7500 exemplos de application in interlingua e anglese; plure entratas ha ancora designationes ab le Terminologia Anatomica. 
Ultra isto, es includite varie  appendices con plure tabellas basate super obras  de referentia, lo que face de illo un utensile fidibile e de facile maneamento. 

Pro plus de information, consulta le pagina ubi illo pote ser acquirite: Dictionario de Biologia interlingua-anglese.

a poesia está viva!

Qualque posts retro io assereva que le poesia in interlingua ganiava un nove sufflo con le poemas de Marcus Scriptor. E io non me equivocava...

Ascolta le belle poema Le tempore del anima, declamate per su proprie autor:

Tu dice a me:
arresta te e senti
qual es le tempore
que regna in tu anima?

Esque le grave guttas de pluvia
cade al tectos deplorate?
Esque le furiose ventos de tempesta
avelle le brancas de betulas?

O forsan gelatura se ha jacite
sur campos moribunde
e transformate folios vivente
a parve sculpturas mineral?

Forsan un tsunami de insanitate
ha inundate le plagias de despero
pro necar feminas, viros e infantes,
animales, plantas, parcos e castellos,
toto lo que esseva importante?

No, io responde:
le passato ha passate
un aurora nove luce sur me
e le primavera benedice mi passos

Nostre proprie stella proxime
ha transformate le glacie ad aqua
le tempesta se ha calmate
e sur le abiete sona un columba

Le herba ha reanimate le terreno sterile
e le rore seren del alba
se evapora placidemente omne matino
e plena le campos con aromas fresc

Le betulas face crescer nove buttones
fertilisate con spero e optimismo
e le pluvia vitalisante del primavera
es benedicte del sol e del iris

Io pensa que isto es le plus belle poema in interlingua que io unquam ha audite.
Erik Enfors

de que estás à espera?

Le UMI establiva, al initio de iste anno, un section international con le scopo de proportionar a personas qui vive in paises ubi il non ha ulle union/association national, le possibilitate de ser membros de ille section e, de iste maniera, devenir plus active e participante in le movimento interlinguistic a nivello mundial.

In iste senso, nos invita vos a leger le conditiones de inscription e le statutos del Section International hic.

Tote contribution es benvenite, sia illo intellectual o financiari; vostre supporto es essential pro le divulgation de iste meraviliose lingua al qual nos omnes, personas responsabile per le cambiamento del status quo, es philo- e ontogeneticamente ligate.

Nos attende, con gaudio, vostre participation e spera (e expecta) que vostre collaboration sia un passo in avante in le establimento mundial del lingua auxiliar per excellentia - interlingua -, le lingua de communication international sin frontieras ni barrieras.

Gratias pro vostre attention,
salutationes cordial,
carlos soreto
(Sec. gen. UMI)

sobre a língua

Qui non sape linguas estranie, sape nihil de su proprie. Voltaire

Apprender plure linguas bastante ben require le labor de qualque annos. Apprender a parlar su proprie lingua correcte- e sonormente es un labor que require un vita integre. Shakespeare

Excluder omne parolas estranie del lingua es nihil minus que un attentato contra su vita. Vilhelm Grønbeck

Exigue es le poter del plumbo que deveniva ballas, comparate a illo que deveniva scripto. Georg Brandes

Que implica un nomine? Lo que nos nomina un rosa, haberea le mesme fragrantia, qualcunque nomine illo haberea. Shakespeare

[In «Currero», nº 39, p. 12 (1975)]

crepúsculo (mais nobel...)

Quasi un mense retro, io publicava hic le traduction de duo poemas per le laureato del premio Nobel in litteratura de iste anno.

Hodie, post reciper decennas de exemplares del revista «Currero», al dar un oculata a illos io trovava le sequente poema de Thomas Tranströmer:

Matino e ingresso

Le laro marin, le navigator solar, dirige su via.
Sub illo es le aqua.
Dormi nunc le mundo ancora como
lapide multicolor in le aqua.
Die, tu non-interpretate. Dies —
como le signos graphic del aztecas.

Le musica. E io sta captivate
in su textura, con
bracios elevate – como un figura
ex le arte rustic.

[Thomas Tranströmer, in «Currero», Nº 36, 1974, pp. 10-11]

Ancora traducite ab svedese, ma de iste vice del autorato del tamben poeta e scriptor Pär Fabian Lagerkvist (1891-1974), qui esseva laureate con le premio maxime de litteratura in 1951, un altere poema:

Le crepusculo es belle

Le crepusculo es belle.
Le amor le celo tene
juncte in un lumine obscur
super terras,
edificios.

Toto teneressa, caressate.
Domino remote costas dele.
Toto vicinal, lontan alsi.
Toto como
presto date nos.

Toto es le mie, a privar me.
Tosto toto va esser prendite.
Boscos, nubes, solo infra me.
Sol on vade —
sin vestigios.

[Trad. Jørgen Kofod-Jensen, in «Currero», N. 29, 1972, pp. 3-4]

sabedoria e conhecimento

Sagessa e cognoscimento es duo manieras distincte pro comprender le mundo: per le prime on apprehende le spirito del vita in se mesme, durante que per le ultime on solmente vide le aspectos externe del materia.

dia lúcido

Die lucide

Le alba clar, le rosee aurora,
e tu ha vinti annos. In defia
tu te evelia a prender tu via,
le die lucide, le nove hora.

Tu monta in le alto, tu devora
le aere del spero, euphoria.
Que sempre lucide le die sia!
Que sempre sol brillante como ora!

Qui non cognosce, como ille die
se ha finite, – con desiros pie,
con su promissas, su seren ideas?

Ma tu ha vinti annos. Florescente
e verdurante hic sta le valleas.
Le die lucide es ascendente.

[Sven Collberg, in Alicubi-alterubi, 1975, p. 28]