Litteratura original in Interlingua?

> Interforo.org • Vider topico - Litteratura original in Interlingua?

> Anthologia publicate in 2020

o zigurate de babel...

Le narration del capitulo 11 del Genese, capitulo dicite del «Turre de Babel», ha ex­citate le imagination del homines, del auto­res e del pictores.

Desde 10 seculos, le pictores qui repre­sentava le turre, imaginava lo le plus sovente ronde, plus exactemente como un trunco de cono con numerose fenestras. Iste reconstitution ha devenite traditional, probabilemente pro que le turre de Pisa ha inspirate le artistas.

Ma, in le 19e seculo le archeologia ha demonstrate que le turre de Babel in Chaldea non habeva un forma ronde ma de un pyramide quadratic, secundo le exemplo del constructiones de Egypto e de Mesopotamia. Illo era componite de 7 etages. In realitate non existeva un turre de Babel in Mesopo­tamia, ma plures. On ha mesmo retrovate le fundamento de un trentena, que le archeologos nominava ziggurates.

Un ziggurat habeva 7 etages. Su muros esseva ornate de bandas vertical e coronate de dentes. Cata etage esseva pingite de un color differente recordante le cinque planetas cognite in iste epocha.

Le sexte esseva consecrate al luna e pro isto esseva pingite in blanc. Le ultime, aurate, esseva dedi­cate al sol.

In le comencio de iste seculo, le prof. Unger de Berlin ha precisate que le pyramide non esseva circular. Le duo prime etages esseva horizontal, e un grande scala multo inclinate duceva directemente al secunde eta­ge; pois un plano inclinate tornava circum le sequente etages usque le templo que era coperite de un platteforma serviente como observatorio.

Nostre figura monstra le reconstitution exacte de iste turre de Babel, secundo prof. Unger. Si quasi nihil resta de iste cons­tructiones, solmente le fundamentos, isto veni de que le materia utilisate non esseva le petra como in Egypto, ma le simple argilla, crude o mal cocite proque le ligno pro calefacer le furnos era pauco abundante in iste paises.

De plus, in Mesopotamia cade sovente violente pluvias que ruina complete- e rapidemente le plus grande edificios, sin parlar del fluvios, le Tigre e le Eu­phrate, le quales rode sin cessar le base del citates. Le inscriptiones cuneiforme signala sovente le reparationes e le reconstructiones del domos collabite.

On dunque comprende que le turre de Ba­bel, que existeva ancora in le 2nde seculo post JC, es hodie disparite.

Le archeologo André Parrot de Paris ha passate 13 annos de su vita a explorar le sablas de Mesopotamia e exhumate plure citates disparite. Su recercas esseva facili­tate per le discoperta in 1876 de un tabu­letta portante un inscription cuneiforme datate del anno 229 ante JC, e que da un mi­nutiose description del domo del Fundamento del terra e del celo. Secundo iste documento le turre de 7 etages habeva 4 lateres de 90 m e un altor de 100 m. Iste proportio­nes contrari a illos del imagine traditional, troppo allongate, ben concorda con illos de prof. Unger que nos ha reprodu­cite supra.

Appoiante se sur le ultime documentation discoperite, Sr. Parrot precisa que in le culmine del turres o ziggurates trovava se generalmente un sanctuario con numerose portas: illo es le Templo del Manifestation. In le pede del grande scalas, su explorationes ha exhumate un altere sanctuario, iste del habitation. Iste duple sanctuario expli­ca ben nunc, secundo Parrot, le enigma del Turre de Babel: como le egyptios, le habitantes de Mesopotamia, 3.000 annos ante JC, representava le eternitate in le Oceano del celo; alora le turres esseva necesse pro permitter atterrar!

Recipite del prestres in le superior Templo, le Divinitate esseva ducite con pompa in le inferior «Templo del Habita­tion». De facto, Babel significa «Porta de Deo». Isto explica le expression de Jacobo (Genese, Capitulo 28), qui, post su sonio, designante le loco sur le qual ascende le scala, exclamava: isto es le porta del celos.

[Ric Berger, «Le turre de Babel», in Le arte del antiquitate]

sentenças espanholas

- Ante toto, le deber.
- Cata cosa a su tempore.
- Nos mangia pro viver, e non vive pro mangiar.
- Per le patientia toto se vince.
- Dar tempore al tempore.
- De tal arbore tal fructo.
- Duo capites son melio que un.
- Le appetito veni con le mangiar.
- Ubi entra le sol non entra le medico.
- Le cantar non impedi travaliar.
- Le catto miaulator non es bon chassator.
- Le oculos son le speculo del anima.
- Le costume face lege.
- Le veritate non time le censura.
- Plus facer e minus dicer.
- Le tempore cura toto.

[Ric Berger, «Proverbios espaniol», in Sagessa del nationes: maximas, proverbios, aphorismos [Encyclopedia de Interlingua], s.d.]

sentenças francesas

- Multe parolas non prova sagessa.
- Bon servitor merita bon salario.
- Un sagio cambia de opinion, un stulto nunquam.
- Il es van instruer pisces como natar.
- Nemo es propheta in su proprie pais.
- Vetule apes non da melle.
- Qui cerca defectos vide nihil altere.
- Le fame es le optime cocinero.
- Parlar e facer son duo cosas differente.
- Mesmo le plus longe die debe finir.
- Exemplo es melior que consilio.
- Persistentia vince resistentia.
- Mesmo le sol ha maculas.
- Le mar accepta omne fluvios.

[Ric Berger, «Sententias francese», in Interlingua, the International Language [Collection pro Interlingua], 1972]

os dez mandamentos de berger

COMO PROPAGAR INTERLINGUA?

Nulle invention propaga se sin effortios e perseverantia. On ha torto de creder que interlingua essera cognite e usate sin le labor e le devotion de ancora multe pioneros. Que le lingua propagara se sol esserea troppo belle. Dunque nostre deber es clar. Ma, como laborar con le plus de efficacia? Ecce alicun consilios dictate per le experientia.

1. Primo ben studiar le lingua, su ressources, su grammatica e su vocabulario, non pro discoperir defectos de fabrication, nam le lingua era facite per speciali­stas qui cognosceva le linguistica melio que nos, ma pro usar un meraviliose instrumento de intercomprehens­ion pro le diverse populos del planeta.

Studiar anque le principios del altere linguas international pro poter discuter con lor adeptos si le occasion presenta se. Le question de un lingua universal evoca un massa de problemas ubi on non pote vider clar si on non ha alicun ideas general in re illos. Il es essential ­de cognoscer pro que le altere systemas concurrente son minus apte, lor adeptos non plus habente conscientia de illos a causa de un longe habitude.

2. Le conclusiones trahite de iste comparationes inter le diverse systemas debe tamen esser reservate a discussiones claudite, a litteras private, e non debe esser trompettate in le pressa neutre. Nam le pressa neutre evita attacco contra un partito o credo religiose pro non indisponer le lectores appertinente a iste partito criticate, o religion.

Dunque, exponente le problema del lingua international in ­un articulo destinate al pressa neutre, evita con cura parlar in re esperanto o altere lingua. On pote multo ben narrar le historia de interlingua sin facer allusion a altere projectos. Il ha sufficientemente a dicer super IALA,, su longe recercas, su sondages in le opinion public, super le avantages del naturalismo. Nulle necessitate criticar esperanto publicamente..

3. On cognosce le tactica usate desde un semi-seculo per le esperantistas: quando un jornal ha publicate un articulo disapprobante esperanto, si mesmo per un parola, illes informa per lor organos le «fidelulojn» invitante les scriber «amase» (= per amassamentos, per multitude) al redactor del jornal culpabile haber aperite su columnas al hereticos. Mesmo istes qui non ha legite le articulo scribe lor «indignation» al redactor!

On pote alora divinar le perplexitate de iste redactor, qui alora promitte se de non plus tractar un thema tanto controvertite e disputate. Tote le effecto del articulo pro interlingua es compromittite, illo que es justo le scopo visate del «fideluloj». Il es ver que le arma retorna se contra iste fideluloj, nam le redactor neutre non plus vole pois signalar «qualcunque lingua» international! Un belle resultato!

Isto non haberea evenite si le autor del articulo habeva e­vitate qualcunque mention al «KARA LINGVO»!

4. Un tactica melior esserea de responder in private al argumentos evocante esperanto, per litteras personal o circulares preparate in avantia (...). Iste documentos pote facer comprender al interessatos le differentias de conception inter esperanto e interlingua objectivemente, revelan­te a iste interessatos le opinion del linguistas de pro­fession, opiniones que naturalmente le esperantistas cura non publicar!

Ma, pro isto, on debe semper dar un adresse de se­cretariato interlingua, in le fin del articulo, o su proprie adresse. Un articulo es tosto oblidate; dunque, pro un effecto durabile il es necesse dar al lectores le possibilitate continuar a studiar le question.

5. Le principal qualitate de interlingua es que illo es immediatemente comprensibile a omne personas cultivate. On debe provar lo presto monstrante textos in iste lin­gua. Selige un texto secundo le publico del revista neu­tra. Si illo es un revista religiose, selige textos biblic; si illo es touristic, cita series de parolas, expressio­nes, conversationes usate in viages, etc. etc.

In fin, si le jornal adressa se a un vaste publico non specialisate, selige phrases de uso currente, per exem­plo proverbios que le lectores habera placer de recog­noscer sub le vestimentos de interlingua.

On sape que esperanto usa litteras introvabile in le imprimerias e, a causa de isto, il es impossibile citar un texto, forsan expressiones, in qualcunque jornal neutre. in Interlingua iste inconvenientia non existe e on debe profitar de iste differentia

6. Un nove interessato es rarmente convincite del pri­me colpo (memora vostre proprie caso in le comencio!) Il es necesse de revenir a le, incoragiar le durante un certe tempore. Un proverbio popular dice que on debe ferir plure colpos de martello pro infundar un clavo. Similemente pro le argumentos. Un bon dose de perseve­rantia es indispensabile pro facer un adepto convincite!

7. Tamen non perde vostre tempore e pena a converter le personas indifferente o hostil. Le mundo es immense e altere numerose adeptos futur attende vos, con le quales vos habera plus de successo. Essaya alicubi.

E justo pro poter recomenciar alicubi, conserva plure copias de vostre articulo. Sovente anque le redac­tores non insere un articulo, e tamen non reinvia lo re­tro a su autor. In prevision de iste eventualitate il es prudente haber copias de su prosa que on invia a un al­tere jornal post un certe tempore, nam le prime copia pote inter tempore parer e alora le secunde publication esserea mal appreciate!

In le dominio del propaganda on debe semper tentar su chance ubique on pote, como un bon commerciante desiran­te augmentar su clientela. Le successo non veni toto sol, non oblida lo.

8. On auxilia nos semper quando on invia nos un nove traduction, in un lingua national, de un articulo propagative. In iste caso le articulo de nove traducite es repro­ducite in 50-100 exemplares inviate gratuitemente al tra­ductor pro su propaganda.

9. Semper insister sur le facto que interlingua non be­sonia (como esperanto) esser apprendite pro esser com­prendite. On lege e audi lo ab le prime vice.

10. Non crede que le propaganda es un deber del altere personas plus que le vostre. Omnes debe auxiliar. Un idea, mesmo le optime, non expande se sin longe effortios. Mesmo le religion christian besoniava le abnegation del apostolos in le antiquitate, e illo del monachos in le medievo pro progressar. Sin illes nos esserea ancora in invocar Jupiter e omne deos del Olympo. Ancora hodie existe missionarios in omne pagan paises. Nos son le mis­sionarios del interlinguistica.


[Ric Berger, «Como propagar interlingua?», in Interlingua, the international language (Collection pro Interlingua), 1972]

é a hora!

LE HORA DE INTERLINGUA

On demanda nos le rationes pro le quales nos propaga Interlingua in vice de Esperanto, que tamen es ancora le systema le plus cognite in le mundo, e que nos ha del resto longo practicate olim.
Un comparation inter Esperanto e Interlingua esserea injuste si on oblida le facto que Esperanto es propagate desde 80 annos, desde 1887, durante que Interlingua es multo juvene, apena 18 annos [in 1973]. Ma in le historia del inventiones le plus grande ancianitate finalmente non es un avantage. Al contrario. Nam le victor es semper le plus apte, le plus perfectionate, e non le plus...vetule!

IN LE ULTIME SEMI SECULO, 3 GRANDE ORGANISATIONES INTERNATIONAL SOLMENTE HA EXAMINATE LE PROBLEMA DE UN LINGUA AUXILIAR E HA INTERPRENDITE UN JUDICIO PRO UN ADOPTION DE UN SYSTEMA.
ECCE LE RESULTATOS PUBLICATE:

1) In 1922 le Societate del Nationes ha nominate un Commission presidite del litterator suisse Gonzague de Reynold. Iste commission ha declarate «Esperanto causa e effecto de decadentia intellectual», e consiliate le adoption de un Latino medieval, dunque simplificate. Pois le assemblea del Societate del Nationes ha refusate de adoptar Esperanto, malgrado le repetite sollicitationes de su adeptos;

2) In 1924 era create le International Auxiliary Language Association (IALA) pro solver le problema scientificamente, per le collaboration pagate del linguistas. Costo del interprisa: 3,5 milliones de francos suisse! Scopo: seliger o elaborar un lingua international. De novo intense sollicitationes del Esperantistas e Idistas, ma de novo sin effecto sur le linguistas qui, post haber removite Esperanto e Ido judicate troppo artificial, comencia elaborar un lingua partiente del linguas natural. De facto il existe jam circa 10 000 parolas international natural. Nulle necessitate de deformar los o de reimplaciar los per parolas fabricate. Del longe recercas del linguistas ha resultate INTERLINGUA, que era publicate in 1951.

3) In 1967, le potente organisation international ISO (International Standardizing Organization), que habeva usate usque alora Esperanto, adopta Interlingua como base de su dictionarios in le diverge brancas del technica e del industria; le vocabulario elaborate per le linguistas de IALA, sia le IED.
Post iste tres judicios il es evidentemente inutile voler ancora imponer Esperanto create per un oculista de 27 annos, illo que explica le insufficientia del lingua. Desde un semi seculo le tendentia verso un lingua naturalistic es semper plus forte, e Esperanto es hodie ultrapassate.
Il esserea insensate voler ager a contra currente: le sol chance pro un lingua international esser adoptate officialmente reside in su aspecto natural, nam le aspecto de lingua fabricate repugna al publico, e ancora plus al intellectuales.

INTERLINGUA
... que hodie attrahe le attention es un lingua belle, harmoniose, multo proxime a Italiano, le lingua del artes e del musica, le lingua que, in le radio, le auditores comprende le melio.
Interlingua es exempte de omne complicationes inutile, iste complicationes que rende Esperanto tanto difficile a apprender e a parlar e a scriber (litteras circumflexe, accusativo, triple participios active e passive, etc.).
Interlingua demonstra que un lingua international pote multo ben functionar sin le infernal difficultates de Esperanto o de Ido, le quales fini per discoragiar le adeptos e alontanar les del idea mesme de un lingua international.
Il es urgente de monstrar al publico que il existe un solution plus moderne, e plus agradabile a omnes, pro que plus natural, un lingua que on comprende presto, sin studio anterior: Interlingua.

Le presente appello es justo scribite in iste lingua. Vos constata que vos ha perfecte comprendite sin dictionario e sin grammatica. Interlingua es dunque un lingua que on comprende a prime vista.

[Ric Berger, «Le hora de interlingua», in Esperanto o, ou, or, oder Interlingua [Collection pro Interlingua], 1972]