do silêncio à crítica

Si lo que tu va dicer non es plus belle que le silentio, alora non lo dice.   Proverbio arabe

Informa te ante de criticar,
e reflecte ben ante de reprochar.
Ante de responder, ascolta attentemente.  
Le Sapientia de Jesus Ben Sirach (11:7,8)

La patientia es un arbore de radice amar, ma de fructos multo dulce.   Proverbio perse

In se ipse nihil es bon o mal; toto depende de (illo) que on pensa.   Hamlet

branca flor

LE FLOR BLANC

Illes ha occidite le flores.
Illes ha occidite omne flores.
Un tyrano cruel,
un Herode del botanica,
ha decidite occider omne flores.
Il non pote exister plus flores in iste mundo.

Sed il existe un parve flor
que renasce
post cata vice que mori.
Illo es un flor parve,
sed cata die que renasce
illo es minus parve.
E illo multiplica se:
plure flores nasce
ab le sanguine del flor que mori.

Io cognosce iste flor.
Illo ha accompaniate me semper,
in le aere libere,
intra quatro muros,
in omne locos...

Illo non es un flor rubie como sanguine.
Illo es un flor blanc.
Illo es un flor de pace.

Io cognosce lo:
illo es le flor del futuro.

[Jonas Negalha, «Le flor blanc», in Lingua e Vita, 59.4, p. 4]

valores: permanência e/ou mudança

In un del libros per Paul Watzlawick veni un curiose exemplo que le anthropologo G. Bateson colligeva in un de su obras e que ille ascoltava ab le habitantes de un tribo de un region costari del Nove Guinea – le quales usava scalias como valuta pro pagar le parve compras quotidian, e petras taliate in forma symbolic [de spiral, forsan] pro le compras plus importante. Illes contava super le maniera spontanee pro cambiar valores que va ultra le conceptos del mentalitate e «intelligentsia» moderne, a saper, le ethica e le fraternitate. Le anthropologo, alora, scribeva le narration del relativitate del valor/es que le humanos attribue al cosas material, nonobstante le indigenas illes ipse facer anque le distinction inter le valores de duo cosas non similar (como es «natural»). Totevia, lo que iste testimonio monstra es le indifferentia «salutar» que ha le habitantes de un del tribos concernente le accumulation de effectos material – in opposition al stadio mental del mundo moderne, ubi le sol valor que pare haber 'valor', le moneta (de cambio), genera alienation (e dissolution in le ordine natura del cosas) e adoration al deo del ultime ritual... Tamen le infantes occidental, a generalmente parlar, pare haber un relation plus o minus salutar con le «vil metallo»...   Scribe Watzlawick, Weakland & Fisch:

Per exemplo, le realitate de un billet de banca non reside, in prime loco, in le facto que illo es un morsello de forma quadrangular con certe marcas [symbolic], ma plus tosto in le convention interpersonal [e intergruppal] secundo le qual le billet debe haber un certe valor. ([...]) Un die, quando [le elementos de un del tribos] transportava un de tal petras ab un ad altere village super le estuario de un fluvio, le barca se inverteva e le «moneta» dispareva pro sempre in le lecto del fluvio. Como le duo partes interveniente reguardava lo que occurreva [- al minus tacitemente illes videva que habeva occurrite alco que impediva le cambio normal de succeder -], on ha continuate usar le petra como moneta legal in un grande numero de transactiones ben que, per parlar strictemente, le realitate del valuta solmente continuava exister in le spirito de un importante gruppo de personas.

[Paul Watzlawick et al., «L'art de trouver un nouveau cadre», in Changements : paradoxes e psychothérapie,  1981, p. 117.
Imagine (re)trovate sur le rete.]

xadrez

Le chacos es como un belle amante al qual nos sempre retorna mesmo in despecto del plure vices que nos es repudiate. Bent Larsen

Le chacos es un joco fascinante que ha attrahite multe personas debite a su beltate e al defia que illo face a duo personas qui vole per lor capacitates tactic e strategic vincer le un le altere.

Alicun annos retro io esseva un jocator active e ha scribite alicun reflexiones re iste meraviliose joco que, secundo Montaigne, es 'multo' scientia pro esser un joco e 'multo' joco pro esser un scientia. Ecce los qui ora traducite in interlingua.

– Le resultato de un partita de chacos comencia con le movimento del prime pecia.
– Necun campion es imbattibile.
– Philidor diceva que le pedones son le anima del joco e io adde que su spirito es le rege e le corpore le resto del pecias.
– Si tu vole ganiar un partita, alora vince lo!
– Pro arrivar a esser un campion uno debe vincer le plus forte.
– Monstra me como tu joca e io te dicera qui tu es.
– In le centro sta le poter.
– Pensa sempre que tu potera vincer tu adversario e forsan un die isto potera devenir realitate.
– Jocar chacos es le arte de movimentar le pecias per le mente.
– Es preferibile perder un pecia que perder le partita.
– Spatio, tempore e material: le tres variabiles que da valor a un incognita.
– Sempre que tu adversario te offere un pecia tu debe diffider te del dono.
– Offere un pecia solmente quando isto potera apportar te alicun avantage.
– Le melior maniera de defender tu rege es attaccar le adversario de un maniera secur.
– Anque le campiones perde.
– «Le melior defensa es le attacco». Attacca fortemente, ma nunquam neglige le defensa.
– Lege, lege, relege, practica e tu vincera.
– Le tempore es multo importante: profita ben de illo.
– Il vale plus un forte pedon que un forte pecia blocate.
– In le final le rege es un general qui lucta al latere de su truppas.
– Le pecias son movimentate per le manos ma es le capite que los commanda.
– «In le centro sta le virtute»; pro isto, tu debe cercar lo ubi illo es.
– Le rege pote nihil si ille non ha le adjuta de su homines.
– Le promotion de un simplice pedon pote esser un grande victoria.
– Pedon «passate» es pedon «coronate».
– Le rege non pote matar.
– Tote le pecias pote matar salvo le rege.
– Le melior movimento es illo que duce al victoria.
– Solmente sacrifica un pecia si isto te pote ducer al victoria.
– Nunquam sacrifica un pecia in van.

ideais...

CRUCIADA

Que es le vita de ille qui non es dedicate a un causa plus grande que ille mesme? Un vita sin causa non vale le pena de esser vivite.

Mi oncle esseva apiario in corpore e anima. Ille trovava felicitate in nutrir su apes con sucro. Ille esseva un bon e dedicate apiario.

Mi granpatre – le patre de mi matre – viveva in dedication al causa de re-attachar le mense al luna e liberar lo ab le tyrannia del anno solar.

Mi granpatre e mi oncle ha morite. Le un me lassava un bibliotheca de almanaches con multiple correctiones manuscripte. Le altere lassava su apes al orphanato de su village natal e nihil a me. Sed in mi sanguine – innate o transferite – io porta le mesme desiro como ille duo consanguineos mie a trovar un causa que pote facer le vita valer le pena de esser vivite. Illo es un desiro urgente que me perseque die e nocte e attinge su fin solmente in rar rêveries impractic.

Un tal es le cruciada de spaghetti e macaroni. In illo io lucta con dedicate militantia a dar al humanitate le grande novitate de un typo de spaghetti con perforationes tubular. Non dicer que tales jam existe sub le nomine de macaroni, nam un secunde parte de mi cruciada es obstruer le passages interne de macaroni e render los solide.

Il es ver, post soniar iste sonio, il es semper un pauco riscose commandar macaroni o spaghetti al restaurante, proque on semper apporta le un quando io vole le altere e le altere quando io vole le un. Sed isto es un parve precio a pagar pro le felicitate que resulta del dedication a un grande ideal.

[Alexander Gode, «Cruciada», in Un Dozena de Breve Contos, 1975, p. 33]

sopa de letras

[Illustration per Ric Berger]

é a hora!

LE HORA DE INTERLINGUA

On demanda nos le rationes pro le quales nos propaga Interlingua in vice de Esperanto, que tamen es ancora le systema le plus cognite in le mundo, e que nos ha del resto longo practicate olim.
Un comparation inter Esperanto e Interlingua esserea injuste si on oblida le facto que Esperanto es propagate desde 80 annos, desde 1887, durante que Interlingua es multo juvene, apena 18 annos [in 1973]. Ma in le historia del inventiones le plus grande ancianitate finalmente non es un avantage. Al contrario. Nam le victor es semper le plus apte, le plus perfectionate, e non le plus...vetule!

IN LE ULTIME SEMI SECULO, 3 GRANDE ORGANISATIONES INTERNATIONAL SOLMENTE HA EXAMINATE LE PROBLEMA DE UN LINGUA AUXILIAR E HA INTERPRENDITE UN JUDICIO PRO UN ADOPTION DE UN SYSTEMA.
ECCE LE RESULTATOS PUBLICATE:

1) In 1922 le Societate del Nationes ha nominate un Commission presidite del litterator suisse Gonzague de Reynold. Iste commission ha declarate «Esperanto causa e effecto de decadentia intellectual», e consiliate le adoption de un Latino medieval, dunque simplificate. Pois le assemblea del Societate del Nationes ha refusate de adoptar Esperanto, malgrado le repetite sollicitationes de su adeptos;

2) In 1924 era create le International Auxiliary Language Association (IALA) pro solver le problema scientificamente, per le collaboration pagate del linguistas. Costo del interprisa: 3,5 milliones de francos suisse! Scopo: seliger o elaborar un lingua international. De novo intense sollicitationes del Esperantistas e Idistas, ma de novo sin effecto sur le linguistas qui, post haber removite Esperanto e Ido judicate troppo artificial, comencia elaborar un lingua partiente del linguas natural. De facto il existe jam circa 10 000 parolas international natural. Nulle necessitate de deformar los o de reimplaciar los per parolas fabricate. Del longe recercas del linguistas ha resultate INTERLINGUA, que era publicate in 1951.

3) In 1967, le potente organisation international ISO (International Standardizing Organization), que habeva usate usque alora Esperanto, adopta Interlingua como base de su dictionarios in le diverge brancas del technica e del industria; le vocabulario elaborate per le linguistas de IALA, sia le IED.
Post iste tres judicios il es evidentemente inutile voler ancora imponer Esperanto create per un oculista de 27 annos, illo que explica le insufficientia del lingua. Desde un semi seculo le tendentia verso un lingua naturalistic es semper plus forte, e Esperanto es hodie ultrapassate.
Il esserea insensate voler ager a contra currente: le sol chance pro un lingua international esser adoptate officialmente reside in su aspecto natural, nam le aspecto de lingua fabricate repugna al publico, e ancora plus al intellectuales.

INTERLINGUA
... que hodie attrahe le attention es un lingua belle, harmoniose, multo proxime a Italiano, le lingua del artes e del musica, le lingua que, in le radio, le auditores comprende le melio.
Interlingua es exempte de omne complicationes inutile, iste complicationes que rende Esperanto tanto difficile a apprender e a parlar e a scriber (litteras circumflexe, accusativo, triple participios active e passive, etc.).
Interlingua demonstra que un lingua international pote multo ben functionar sin le infernal difficultates de Esperanto o de Ido, le quales fini per discoragiar le adeptos e alontanar les del idea mesme de un lingua international.
Il es urgente de monstrar al publico que il existe un solution plus moderne, e plus agradabile a omnes, pro que plus natural, un lingua que on comprende presto, sin studio anterior: Interlingua.

Le presente appello es justo scribite in iste lingua. Vos constata que vos ha perfecte comprendite sin dictionario e sin grammatica. Interlingua es dunque un lingua que on comprende a prime vista.

[Ric Berger, «Le hora de interlingua», in Esperanto o, ou, or, oder Interlingua [Collection pro Interlingua], 1972]