30 Dec 2016

un legenda russe

Le armenio qui vendeva su cavallo
(Un legenda russe traducite ab interlingue in interlingua)

Un armenio e un tartaro discuteva in le mercato de Nijni-Novgorod. Le armenio interprendeva vender al tartaro un cavallo que pareva belle, ma que claudicava. Post multe exclamationes e blasphemas secundo le costume de venditores de cavallos de tote le mundo, le tartaro decide pagar 50 rublos pro le cavallo, que ille prende con se.
Un muzhik, qui assisteva al compra, dice al tartaro:
— Tu esseva robate: le cavallo claudica!
— Io ja lo sapeva, responde le altere, palpebrante. Esseva io, precisemente, qui plantava habilemente un clavo in su pata pro depreciar lo.
Alora le muzhik curre verso le armenio e le conta le fin del historia.
— Esque tu crede que io non videva le astutia del fraudator? Ma tu me esseva utile, nam le cavallo claudica realmente desde su nascentia.
Duo horas plus tarde, le muzhik incontrante le tartaro, le relata le fin del historia. Audiente iste parolas, le comprator leva le bracios verso le celo:
— Como pote exister tal fraudatores sur le terra! E io quasi regrettava haber le pagate con un false nota de banca!

In A. Matejka, 1955: Vollständiger Lehrgang in Interlingue, der natürlichen Welthilfssprache, p.28).

12 Sep 2016

ojectivitate e precision

Le manco de precision del linguage rende difficile le delimitation del conceptos; duce a un basse poter de discrimination; impossibilisa le dialogo critic; face que le interlocutores non sape si illes se refere al mesme objecto e mantene le isolation subjective.
(Traducite ab J.C. Köche, Fundamentos de metodologia científica, pp. 26-27, 2002)
 *
Pro le homine de scientia, pro le homine de laboratorio, le rationamento debe esser tanto precise quanto exacte e precise debe esser le expression parlate o scripte con le quales ille se exteriorisa; le negligentia, le manco de claritate e le improprietate significa certemente le disconcertamento e le confusion del pensamento.
(Ab Plácido Barbosa, Dicionário de terminologia médica portugueza, p. 6, 1917)
 **

Si le precision del linguage es necesse a omnes, illo es indispensabile al
recercatores e scientistas, pois que le imprecision es incompatibile con le scientia (Saul Goldenberg).

29 Aug 2016

prototypologia

Il es de uso currente que le novicios (e alcun veteranos) tende a vider toto lo que concerne le formas vocabular de interlingua como un sorta de imagine specular projicite per le formas que le parolas ha in le linguas fonte.

Como dice le IED (p. xxiv) il non ha un methodologia applicabile a omne le casos de standardisation de prototypos e, dunque, le importantia del analyse multidimensional in le extraction vocabular versus le approche superficial del formas in le plure variantes non debe ser neglecte, lo que es illustrate in le exemplo infra.
(Iste exemplo es simple e evidente; totevia, como esseva supra-mentionate, on debe haber in mente que un prototypo non sempre es extracte del mesme maniera - como es, p. ex., le formas obvie mano o philosophia).


Lat.: pistillus, i; (NL) pistillum, i

fr/an: pistil (Le voc. an. es un presto ab le forma apocopate fr. 'pistil' (<pistille, 1685)).
es/pt: pistilo

it: pistillo

A prime vista il poterea parer que le forma in interlingua era/serea 'pistilo', nam solo le forma it. ha 'll'.

(Il ha nulle regula in fr. e/o an. (e ia.), que determina que debe ser addite un 'l' al fin de un parola quando illo se termina in 'l', cf. 'filaire' e 'methylic', respectivemente).


Totevia - e hic entra in action le 'multidimensionalitate' -, le derivato an. [pistillar] e/o le fr. [pistillaire] va 'salvar' le forma original e, assi, es trovate le forma standardisate ('le prototypo') in interlingua: pistillo.

23 Aug 2016

logica


Si on funda un rationamento super un hypothese o un proposition false, le conclusion - como resultato 'logic' del puncto de partita - es sempre erronee (tamen illo pote haber un discurso logic e facer senso in le mente de su creator).

24 Jun 2016

le sal e le baptismo

In le liturgia catholic le die 24/6 es consecrate a Sancte Johannes Baptista.
Heri il habeva festa in mi village e hodie, ben que illo non es officialmente un die feriate, quasi nemo labora.

Un del symbolos del ceremonia baptismal es, como omnes sape, le aqua, ille elemento que vivifica le natura e es le 'fonte' del vita (de hic le acception 2 de 'fontal' in le IED: baptismal), ma in le sacramento de baptismo il ha altere elementos importante e minus cognoscite, como le sal.

Ecce infra un parve texto (que ja esseva publicate in 'Panorama') super ille elemento si importante in le equilibrio osmotic e in nostre proprie equilibrio physic e mental

Le uso de sal in ceremonias baptismal veni ab le prime tempores del Ecclesia (sec. III/IV). Su character sacre e religiose es debite a su incorruptibilitate e es un del symbolos del vita que le christianos debe viver. Pro le apostolo Mattheo illo symbolisava le sapientia, tamen primitivemente illo poterea esser empleate in ceremonias de exorcisation. Non tote le ritos christian lo usa in le baptismo de lor fideles e catechumenos; illo es solmente usate in le rito roman.

20 Jun 2016

sissi

si, sissi!
ci o la,
mi sol,
mi sissi.


sin te
io me senti
sol, la ubi
le sol non luce,
o ci, solitari,
sin te,
sol,
sissi.

ubi?
la o ci,
si, mi sol,
la, si,
ubi le
sol re
luce,
mi sol,
mi luce,
la, si,
con te,
mi sissi!

15 Jun 2016

phrases e expressiones curiose

Le medico indian Sushruta, c. 600 aC, scribeva: 'le studioso qui acquire su saper solo per le libros es como un asino, que porta un carga de santalo: illo senti le peso del carga ma non cognosce su valor.'

In Portugal il ha un proverbio que ha un senso equivalente al phrase del erudito indian: 'um burro carregado de livros é (um) doutor' (un asino cargate con libros es un doctor).

12 Jun 2016

false amicos

Ecce un lista non exhaustive de 'false amicos' interlingua-portugese.
Si tu vole, como exercitio vocabular, tu pote crear un secunde columna con le correspondentia inverse pt > ia.

1. ano > ânus, ano
2. appunctamento > encontro
3. ar > are
4. arena > areia (anque 'arena')
5. becco > bico
6. bello > guerra
7. beta > beterraba (anque 'beta', letra gr.)
8. borrar > enchumaçar, almofadar
9. burlar > brincar, gozar
10. cappello > chapéu
11. caule > couve (anque 'caule', morf. bot.)
12. ceco > cego (anque 'ceco, cécum', anat.)
13. clave > chave; tecla (anque 'clave musical')
14. colar > coar, filtrar
15. collo > pescoço; colar (anque 'colo', pescoço')
16. cono > cone
17. conto > (com.) conta (anque 'conto', lit.)
18. coxa > anca; (articulação do) quadril (anque 'coxa')
19. cubito > cotovelo (anque 'cúbito', osso)
20. detener > deter (1. ter, possuir algo; 2. confinar, manter sob custódia) - non ha le senso de 'fazer parar ou parar'
21. digital (n.) > dedal
22. dolo > tristeza, mágoa, dor, etc.
23. domo > casa (anque 'domo', zimbório)
24. dono > dom, dádiva
25. fato > fado, destino
26. femore > coxa (anque 'fémur', osso)
27. filar > fiar (têxtil)
28. filo > fio
29. foder > escavar
30. foliar > encher(-se) ou cobrir(-se) de folhas (bot.)
31. furar > roubar
32. gamba > perna (anque '(viola da) gamba', mús.)
33. gutta > gota
34. haste > pressa
35. humero > ombro (anque 'úmero', osso)
36. levar > levantar
37. leve > esquerdo (anque 'leve', de pouco peso)
38. mano > mão
39. marisco > pântano
40. mascar > mascarar
41. matar > (xad.) dar xeque-mate
42. mola > mó
43. oculo(s) > olho(s)
44. papiro > papel ('pasta em folhas')
45. parar > paramentar
46. pica > pega (-ê-)
47. pico > pica-pau
48. pila > pilha
49. pira > pêra (pera)
50. pisca > pesca
51. plaga > ferida; calamidade
52. prato > prado
53. prender > tomar; segurar; pegar
54. pressa > imprensa; prensa (anque 'pressa', urgência)
55. procurar > adquirir, obter, conseguir (algo)
56. pullo > frango; cria (animal jovem)
57. pupa > 1. menina, rapariga; 2. boneca; (anque 'pupa', ent.)
58. rapa > nabo (bot.)
59. rata > taxa (com.)
60. ripa > margem (de rio, lago, etc.)
61. riscar > arriscar
62. rolo > papel (teat.) (anque 'rolo', objecto cilíndrico)
63. rota > roda ('objecto, peça') (anque 'rota', tribunal ecles.)
64. secar > cortar
65. sellar > solmente 'pôr a sela em'
66. seta > seda; cerda
67. sete > sede (-ê-)
68. sino > seio; seno; útero
69. soma > soma (1. anat; 2. rel. hindu)
70. sono > som
71. succeder > 1.  suceder, seguir(-se); 2. ter êxito, sucesso; (non significa 'suceder', acontecer, ocorrer)
72. tasca > bolso
73. tenor > teor (anque 'tenor', mús.)
74. testa > cabeça
75. tirar > esticar, estirar (anque 'tirar', atirar, arrastar, puxar, extrair, etc.)
76. vespera > noite
77. volata > voo; (mil.) descarga
78. volo > voo
79. volta > (arquit.) abóbada; (equit.) volteio

15 Jan 2016

die de interlingua

Pro commemorar iste data, esseva hodie publicate un dictionario multilingue de terminos cognate in interlingua e su linguas de controlo (anglese, germano, francese, italiano, espaniol, portugese e russo).

Illo consiste de 3.333 entratas ubi es presentate le lemmas in interlingua, ordinate alphabeticamente e con le indication de lor provenientia, e lor respective correspondentia in le altere septe linguas, le principal contribuentes al quintessentia del linguas del sphera linguistic de Romania, le qual on sole appellar le regina del linguas planate, i.e., interlingua.

Ecce un exemplo:
action n. [L]
an action
ge Aktion f.
fr action f.
it azione f.
es acción f.
pt a(c)ção f.
ru акция f.

Le libro es multo multo bon, e facite con un qualitate excellente. Il es un authentic placer haber in le manos un libro si interessante qui mitte ante nostre oculos le realitate del lingua international, isto es, interlingua como symbolo real de union del cultura europee, e perque non dicer lo, del cultura universal. Un billion de gratias a Carlos Soreto. | Josu Lavin
 
» plus de information

7 Jan 2016

anno nove

Post un anno de absentia como signo de lucto pro le disparition de Piet Cleij, nos es hic de novo pro mantener su memoria vivente.

Nos ha plure projectos in curso pro render homage al grande magistro, como le edition de su monumental Thesauro, ma forsan le publication de un tal labor habera loco solmente de hic a un o duo annos. Intertanto, como contribution al commemoration del proxime die de interlingua (15.01) sera publicate un dictionario original de (3.333) terminos cognate traducite in le 7 principal linguas contribuente de interlingua, a saper: anglese, germano, francese, italiano, espaniol, portugese e russo.